۲۰ فروردین ۱۳۹۶

هوشمندی چیست؟

چند روز پیش، مطلبی را در خصوص ضریب هوشی ایرانیان نوشتم و وقوع فجایع دنباله‌دار و متناوب را، مرتبط با مشکل هوشمندی دانستم. عده‌ای از دوستان و خوانندگان مطالب، سئوالات و نقدهایی را در خصوص این موضوع مطرح کردند. بخش مهمی از پیام‌ها، مرتبط با این موضوع بود که، اساسا ضریب هوشی، و به صورت کلی هوشمندی، چه ربطی به این مشکلات فرهنگی دارد؟ توضیحی که در ادامه آورده‌ام، احتمالا بتواند این ارتباط را، روشن‌تر به تصویر بکشد.

۹ فروردین ۱۳۹۶

غرور کاذب یک ملت

ضریب هوشی یا IQ یکی از فاکتورهایی است که برای کمّی‌سازی هوشمندی انسان تعریف شده است. به زبان آماری، آی کیو یک عدد با توزیع نرمال، با میانگین ۱۰۰ و انحراف معیار ۱۵ است. لذا حدود دو سوم افراد دارای ضریب هوشی بین ۸۵ تا ۱۱۵ هستند. از نظر تعریف نیز، این عدد عبارت است از، حاصل تقسیم سن عقلی بر سن بیولوژیکی، ضرب در صد. یعنی، یک فرد ۲۰ ساله، اگر به اندازه یک فرد ۲۰ ساله عاقل باشد، ضریب هوشی او، ۱۰۰ است؛ اما اگر سن عقلی او، ۲۲ باشد، ضریب هوشی وی، ۱۱۰ خواهد بود. البته، روند محاسبه سن عقلی، موضوعی بسیار پیچیده و تخصصی است، که نه من دانش آن را دارم و نه اینجا مجال پرداختن به آن وجود دارد.

۸ فروردین ۱۳۹۶

نوع بشر و تعامل او با زمین

حدود ۶ ماه قبل، محمد ضیایی، یکی از دوستان خوبم از دوران کارشناسی در دانشگاه تبریز، کتاب انسان خردمند (Sapiens) را معرفی کرد، که توسط یوال نوح هرری نوشته شده است. به هر ترتیبی بود، یک نسخه از کتاب را یافتم و با هیجان مطالعه آن را شروع کردم. کتاب بسیار جالبی است و مطالعه آن را، به همه علاقه‌مندان به نگرش علمی، توصیه می‌کنم. چند نتیجه جالب و کلی را از مطالعه این کتاب دارم، که سعی می‌کنم به مرور در موردشان بنویسم. دیدگاه‌های بدیعی در این کتاب ارائه می‌شوند که پنجره کاملا جدید و علمی رو به جهان هستی و جامعه اطراف است؛ هر چند نقدهایی هم می‌توان نسبت به دیدگاه‌های آن داشت.

۵ فروردین ۱۳۹۶

چرا حرف X نشانه مجهول است؟

تا به حال فکر کرده‌اید که حرف X (ایکس) به چه دلیلی به عنوان علامت مجهول در ریاضیات و علوم به کار می‌رود؟ این موضوع دلیل بسیار جالبی دارد که «تری مور» در این سخنرانی تد [+] به آن پرداخته است. اگر دلیل اصلی این موضوع را بخواهم در یک جمله بگویم، این است: حرف X علامت مجهول در ریاضی است، چون در زبان اسپانیایی، صدای «ش» وجود ندارد. اما این دو چه ربطی به هم دارند؟

۱ فروردین ۱۳۹۶

دیالوگی از فیلم «پرنده‌باز آلکاتراز»

فیلم پرنده‌باز آلکاتراز (The Birdman of Alcatraz)، ساخته شده در سال ۱۹۶۲ به کارگردانی جان فرانکن هایمر، روایت زندگی واقعی رابرت استراود است که حداقل ۵۴ سال از زندگی‌اش را در زندان سپری کرده است، که ۴۲ سال از این مدت، به صورت انفرادی بوده است. زمانی که رابرت استراود فقط ۱۹ سال داشت، به جرم قتل به ۱۲ سال زندان محکوم می‌شود؛ اما اتفاقاتی که برای او پیش می‌آید باعث می‌شود که محکومیت‌های به مراتب طولانی‌تری به پرونده‌اش افزوده شود. اما او که به عنوان مجرم وارد زندان شده بود، طی چند سال، تبدیل به آگاه‌ترین فرد در زمینه امراض پرندگان می‌شود. توصیه می‌کنم که این فیلم جالب را ببینید.

۲۰ اسفند ۱۳۹۵

وقت‌هایی که طلا نیستند

چند هفته پیش، بعد از داستان دسته چک [+]، یک مدیر بانک به من توصیه کرد که باید به شکل صوری، گردش در حساب‌هایمان ایجاد کنیم و دسته چک اولیه را زودتر تمام کنیم تا امکان دریافت تعداد برگ بیشتر وجود داشته باشد. یاد داستانی افتادم و برایش تعریف کردم، که در ادامه آورده‌ام.

۱۱ اسفند ۱۳۹۵

خطر تصادم در توابع درهم‌سازی

چند روز پیش، در ۵ اسفند ۱۳۹۵، تیم امنیتی گوگل خبر یافت شدن اولین نمونه از تصادم (Collision) در الگوریتم SHA-1 را در اینجا [+] منتشر کرد. با وجود این که این موضوع به صورت نظری چندین سال قبل در مقالات علمی اعلام شده بود، اما این یک نمونه کاملا عملی است و سیاست کاری بسیاری از شرکت‌ها و سیستم‌های نرم‌افزاری را تحت تأثیر قرار خواهد داد. اما این الگوریتم چیست و چرا این موضوع این قدر مهم است؟

۸ اسفند ۱۳۹۵

کارهای کوچک، آثار بزرگ

در مقدمه کتاب «بحر در کوزه»، از آثار زنده یاد عبدالحسین زرین کوب، نکته‌ای بیان شده است که بیشتر شبیه گلایه و ابراز تأسف است. متن مورد نظر را در ادامه آورده‌ام و پس از آن، به موضوع اصلی این نوشته، یعنی اثر پروانه‌ای، خواهم پرداخت.

عبدالحسین زرین کوب این طور می‌نویسد: این کتاب بازسازی اثری است که مدت‌ها قبل از تصنیف کتاب «سرّ نی» مجال اتمام یافت، و در مدت مسافرت خارج که به سبب بیماری طولانی برای نویسنده پیش آمد، نسخه منحصر به فرد اصل آن در دست این و آن ضایع شد و ظاهرا مفقود و بی‌نشان گشت. آن نسخه که تألیف حاضر، تلفیق دوباره‌ای از پاره‌ای مواد و یادداشت‌های بازیافته آن محسوب است، در اصل «مقدمه‌ای بر مثنوی» خوانده می‌شد.

۷ اسفند ۱۳۹۵

دیکتاتورها مشغول کارند

فیلم «دیکتاتور بزرگ»، یکی از آثار ماندگار سینمای کلاسیک با بازی تماشایی چارلی چاپلین است، که در سال ۱۹۴۰ ساخته شده و با روایت داستان یک شخصیت خیالی، به نقد آدولف هیتلر پرداخته است. آثار دیگری نیز در نقد و هجو دیکتاتوری ساخته شده‌اند، که یکی از آخرین نمونه‌ها، فیلم «دیکتاتور»، محصول سال ۲۰۱۲ است، که زندگی یک دیکتاتور خیالی دیگر به نام علاء الدین را به تصویر می‌کشد.

۲۹ بهمن ۱۳۹۵

برقراری تعادل میان تمرکز و تنوع

بخش مهمی از مسائل کاربردی در حوزه‌های مختلف علمی و فنی، مربوط به حوزه بهینه‌سازی و جستجو است. الگوریتم‌های متنوعی هم برای حل این دسته از مسائل معرفی شده‌اند، که نوع مهمی از آن‌ها، الگوریتم‌های تکاملی هستند که تشکیل دهنده مبحث محاسبات تکاملی در هوش مصنوعی می‌باشند. یکی از اصول کلی که لازمه عملکرد مناسب یک الگوریتم بهینه‌سازی است، ایجاد تعادل بین دو فاکتور مهم است: اکتشاف (Exploration) و استخراج (Exploitation). یک الگوریتم موثر و کارآمد، باید بتواند میان این دو مولفه، تعادل مناسبی را برقرار کند.